Sociale Verzekeringsbank
Hoe PUB kan bijdragen aan de aandachtspunten van de SVB
De SVB ziet in het wetsvoorstel kansen om niet-gebruik terug te dringen en burgers beter te ontzorgen. Tegelijk vraagt zij aandacht voor automatische toekenning, het beter bereiken van potentiële AIO-gerechtigden, dienstverlening rond levensgebeurtenissen, warme overdracht tussen organisaties, de opt-out, de risico's van de kan-bepaling, het verankeren van publieke waarden, en groepen waarvoor het wetsvoorstel nog geen oplossing biedt.
De voorbeelden van de SVB laten zien dat proactieve dienstverlening vaak meerdere regelingen, levensgebeurtenissen en organisaties raakt. Denk aan de overgang van Anw naar werk of bijstand, aan de overgang van gemeentelijke bijstand naar AIO, en aan signalen richting gemeenten, waterschappen en Dienst Toeslagen. Dit roept een bredere ontwerpvraag op: hoe organiseren we rond een persoon meerdere regelingen, levensgebeurtenissen, gegevensbronnen en organisaties in samenhang?
De visie van PUB beantwoordt die vraag vanuit de positie van de burger. Gegevens uit verschillende domeinen komen niet structureel samen bij uitvoeringsorganisaties, maar bij een onafhankelijke burgervoorziening aan de kant van de burger. Deze kan mogelijke rechten vaststellen, aanvragen en overdrachten ondersteunen en per regeling alleen delen wat noodzakelijk is.
Alternatieve optie
Het wetsvoorstel kiest vooral voor nieuwe bevoegdheden en gegevensuitwisseling tussen SVB, UWV, gemeenten en andere organisaties. Een relevante alternatieve optie is om de samenhang van gegevens en dienstverlening aan de kant van de burger te organiseren.
Deze inrichting kan dezelfde maatschappelijke doelstelling ondersteunen met minder centrale gegevensconcentratie en een meer gebalanceerde verdeling van macht en verantwoordelijkheid. De burgervoorziening kan digitaal en niet-digitaal als intermediair optreden en sluit aan bij de bestaande technische architectuur van de overheid.
Opties afwegen hoort bij zorgvuldig beleid
Voor zover uit de stukken blijkt, is deze burgergerichte variant nog niet als afzonderlijke ontwerpoptie meegewogen. Volgens het Beleidskompas hoort het bij zorgvuldig beleid dat relevante alternatieven worden onderzocht voordat een definitieve keuze wordt gemaakt over de inrichting van proactieve dienstverlening.
Dat is juist nu relevant, omdat de SVB aangeeft dat belangrijke keuzes nog in lagere regelgeving moeten worden uitgewerkt en de uitvoerbaarheid pas daarna volledig kan worden beoordeeld.
Over burgerinitiatief PUB
PUB is een burgerinitiatief dat een uitgewerkte en technisch werkende visie op publieke dienstverlening biedt. Centraal staat een publieke, onafhankelijke burgervoorziening die burgers ondersteunt in hun contact met meerdere dienstverleners.
De burgervoorziening kan gegevens ophalen en samenbrengen, mogelijke rechten vaststellen, aanvragen of toekenningen ondersteunen en mensen actief benaderen. Dat kan via een digitale omgeving, maar ook per brief, telefonisch of persoonlijk. De verantwoordelijke uitvoeringsorganisatie blijft verantwoordelijk voor de regeling, de afhandeling en het formele besluit.
Hoe PUB kan bijdragen aan de aandachtspunten van de SVB
Onderstaand wordt per aandachtspunt van de SVB uitgelegd hoe de visie van PUB hieraan kan bijdragen.
Klik op een punt om het open te klappen en te lezen.
1.Automatische toekenning mogelijk maken
De SVB wil verder gaan dan alleen signaleren, informeren en het ondersteunen van een aanvraag. Zij vraagt aandacht voor automatische toekenning van regelingen aan specifieke groepen, zoals nu al gebeurt bij de Surinameregeling.
Het wetsvoorstel houdt echter vast aan de voorwaarde dat een aanvraag door of namens de burger nodig blijft.
De burgervoorziening kan de benodigde gegevens samenbrengen, het recht met controleerbare regels vaststellen en een aanvraag volledig voorbereiden. Waar de wettelijke inrichting dit mogelijk maakt, kan zij ook het proces van toekenning en uitbetaling verzorgen.
Zo kan automatische toekenning worden georganiseerd zonder dat alle onderliggende gegevens bij de SVB hoeven samen te komen.
2.Potentiële AIO-gerechtigden beter bereiken
De SVB wil mensen met een mogelijk recht op een AIO-aanvulling gerichter kunnen vinden. Daarvoor zijn naast SVB-gegevens ook gegevens nodig over inkomen, vermogen, de partner en het huishouden, onder meer van UWV en de Belastingdienst.
Binnen de burgervoorziening kunnen gegevens uit verschillende domeinen aan de kant van de burger worden gecombineerd. Daar kan worden vastgesteld of iemand mogelijk recht heeft op AIO.
De SVB ontvangt vervolgens alleen de gegevens of bewijzen die voor de concrete beoordeling noodzakelijk zijn.
3.Dienstverlening organiseren rond levensgebeurtenissen
De voorbeelden van de SVB gaan vaak over momenten waarop de situatie van iemand verandert:
- het jongste kind van een Anw-gerechtigde wordt achttien;
- iemand bereikt de pensioengerechtigde leeftijd;
- een aanvraag of keuring laat lang op zich wachten.
Bij deze overgangen kunnen nieuwe rechten ontstaan of bestaande rechten eindigen.
De burgervoorziening kan bij een levensgebeurtenis opnieuw bepalen welke regelingen en vervolgstappen relevant zijn. Zij kan daarbij over de grenzen van SVB, gemeenten, UWV en andere organisaties heen kijken.
De dienstverlening wordt dan georganiseerd rond de situatie van de persoon, niet alleen rond een afzonderlijke regeling.
4.Warme overdracht tussen organisaties
De SVB wil onder meer:
- Anw-gerechtigden tijdig naar gemeenten begeleiden;
- een bijstandsaanvraag ondersteunen wanneer iemand wacht op een Anw-beoordeling;
- bijstandsgerechtigden warm overdragen naar de SVB als zij mogelijk recht krijgen op AIO;
- signalen delen met gemeenten, waterschappen en Dienst Toeslagen.
De burgervoorziening kan als intermediair tussen de burger en deze organisaties optreden. Zij kan rechten signaleren, aanvragen voorbereiden, gegevens gericht delen en de status van verschillende processen samenbrengen.
Ook mensen die niet digitaal kunnen of willen handelen, kunnen per brief, telefonisch of persoonlijk worden ondersteund.
5.Een andere inrichting van de opt-out
De opt-out is in deze toets bewust buiten beschouwing gelaten, omdat die in een apart traject wordt uitgewerkt. Wel geeft de SVB mee dat privacy vooropstaat, dat goed gekeken moet worden naar de complexiteit voor de uitvoering, en dat een zeer gedifferentieerde opt-out niet de voorkeur heeft.
Binnen een burgervoorziening kan de burger op één plek voorkeuren vastleggen over:
- welke signalering gewenst is;
- voor welke regelingen gegevens mogen worden gebruikt;
- via welk kanaal contact mag plaatsvinden;
- met welke organisaties gegevens mogen worden gedeeld.
Daarmee hoeft niet iedere uitvoeringsorganisatie een afzonderlijke en ingewikkelde opt-out in te richten.
6.De risico's van de kan-bepaling verkleinen
De SVB vraagt welke gevolgen ontstaan wanneer proactieve dienstverlening een bevoegdheid blijft en geen verplichting wordt. Zij noemt onder meer mogelijke discussies over terugwerkende kracht, aansprakelijkheid voor gemiste rechten en schade door onjuiste signalering.
Wanneer het signaleren van rechten via een algemene burgervoorziening wordt georganiseerd, wordt dit minder afhankelijk van de keuzes en capaciteit van iedere afzonderlijke uitvoeringsorganisatie.
PUB neemt niet alle juridische risico's weg, maar verkleint wel het risico dat vergelijkbare burgers verschillend worden ondersteund omdat de ene organisatie proactieve dienstverlening toepast en de andere niet.
7.Publieke waarden in de inrichting verankeren
De SVB vindt dat publieke waarden zoals dienstbaarheid, responsiviteit, inclusiviteit, toegankelijkheid en betrouwbaarheid centraal moeten staan. Zij geeft de voorkeur aan vastlegging op wetsniveau, zodat hierover ook politiek debat kan plaatsvinden.
PUB kan deze waarden niet alleen als beleidsdoel, maar ook in de architectuur ondersteunen:
- de burger krijgt inzicht in gegevens en berekeningen;
- alleen noodzakelijke gegevens worden gedeeld;
- ondersteuning is digitaal en niet-digitaal beschikbaar;
- dienstverlening wordt rond de burger georganiseerd;
- gegevens voor dienstverlening komen niet automatisch beschikbaar voor andere doelen.
8.Ook groepen buiten de huidige scope ondersteunen
De SVB noemt als voorbeeld PGB-zorgverleners van wie het inkomen wegvalt door langdurige ziekte. Voor deze groep biedt het wetsvoorstel volgens de SVB nog geen duidelijke oplossing.
Een burgervoorziening hoeft niet beperkt te blijven tot één uitvoerder of één stelsel. Zij kan ook bij domeinoverstijgende situaties bepalen welke vormen van inkomensondersteuning, zorg of gemeentelijke hulp relevant zijn.
PUB in relatie tot het wetsvoorstel
De aandachtspunten van de SVB sluiten aan op een bredere vraag: hoe geven we proactieve dienstverlening vorm, en waar brengen we de gegevens samen die daarvoor nodig zijn? Op een aparte pagina is uitgewerkt hoe de burgergerichte variant van PUB zich verhoudt tot het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening, aan de hand van dertien punten ter afweging.
Het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening en een aanvullende variant Lees verder over hoe PUB zich verhoudt tot het wetsvoorstel, in dertien punten.