UWV
Hoe PUB kan bijdragen aan de aandachtspunten van het UWV
In haar reactie ziet het UWV dat proactieve dienstverlening meer vraagt dan een nieuwe wettelijke bevoegdheid. Er moeten nog keuzes worden gemaakt over gegevensbronnen, automatische beoordeling, digitale loketten, opt-out en publieke waarden. De visie van PUB biedt daarbij een nog niet meegewogen ontwerpvariant: organiseer de samenhang van gegevens en dienstverlening aan de kant van de burger en deel met UWV alleen wat voor een concrete regeling noodzakelijk is. Hierdoor kunnen dezelfde doelen worden bereikt met minder centrale gegevensconcentratie en meer regie voor de burger.
Het UWV heeft bij zijn uitvoeringstoets zelf een bijlage opgesteld met tien pagina's die tientallen concrete vormen van proactieve dienstverlening beschrijven. Een groot deel daarvan is: een mogelijk recht opsporen, de burger erover informeren en helpen bij de aanvraag, precies wat een burgervoorziening doet. Veel van de gegevens die het UWV daarvoor mist, komen in de visie van PUB juist aan de kant van de burger samen.
De inventarisatie van het UWV roept daarmee een bredere ontwerpvraag op: hoe organiseren we rondom een persoon meerdere regelingen, gebeurtenissen, gegevensbronnen en organisaties in samenhang? De visie van PUB beantwoordt die vraag vanuit de positie van de burger.
Alternatieve optie
Momenteel steekt het wetsvoorstel in op gegevenskoppeling binnen de overheid, die mede oorzaak is van enkele belemmeringen. Er is een relevante alternatieve optie die dezelfde maatschappelijke doelstelling kan behalen: met een meer gebalanceerde verdeling van macht en verantwoordelijkheid, die tegelijk ondersteunend is aan bredere maatschappelijke opgaven. Het is een model waarin gegevens niet eerst samenkomen bij overheidsorganisaties, maar bij de burger zelf, in een publieke burgervoorziening. Het is een haalbaar en reëel alternatief dat aansluit bij de huidige technische architectuur van de overheid.
Opties afwegen hoort bij zorgvuldig beleid
Volgens het Beleidskompas past het bij zorgvuldig beleid dat relevante alternatieven worden onderzocht voordat een definitieve keuze wordt gemaakt, in dit geval bijvoorbeeld over de inrichting van proactieve dienstverlening. Deze burgergerichte variant is nog niet als afzonderlijke ontwerpoptie meegewogen, terwijl deze ontwerpvariant de aandachtspunten van het UWV kan adresseren met minder structurele gegevensuitwisseling binnen de overheid.
Over burgerinitiatief PUB, ter ondersteuning van een slagvaardige overheid
PUB is een burgerinitiatief dat een uitgewerkte en technisch werkende visie op digitale dienstverlening biedt, waarbij een burgervoorziening burgers laat beschikken over een eigen digitale omgeving.
Het burgerinitiatief PUB biedt een andere inrichting voor essentiële dienstverlening. Een onafhankelijke burgervoorziening brengt gegevens uit verschillende domeinen samen aan de kant van de burger, stelt mogelijke rechten vast en deelt per regeling alleen wat noodzakelijk is. De voorziening kan digitaal en niet-digitaal als intermediair optreden. De verantwoordelijke uitvoeringsorganisatie blijft verantwoordelijk voor de regeling en het formele besluit.
Hoe PUB kan bijdragen aan de aandachtspunten van het UWV
Onderstaand wordt per aandachtspunt van het UWV uitgelegd hoe de visie van PUB hieraan kan bijdragen.
Klik op een punt om het open te klappen en te lezen.
1.De ontwerpvariant meewegen voordat de uitvoering wordt vastgelegd
UWV kan de uitvoerbaarheid nog niet beoordelen. De kaderwet moet nog worden uitgewerkt en UWV moet nog bepalen welke vormen van proactieve dienstverlening haalbaar en wenselijk zijn.
Dit biedt ruimte om niet alleen verschillende uitvoeringsvormen binnen de huidige optie te onderzoeken, maar ook een andere architectuur. Bij PUB komen gegevens samen aan de kant van de burger, in plaats van binnen UWV, BKWI of een gezamenlijk overheidsloket.
Voor zover uit de stukken blijkt, is deze variant nog niet afzonderlijk onderzocht. Bij zorgvuldige beleidsvorming horen relevante ontwerpopties te worden meegewogen voordat de inrichting wordt vastgelegd.
2.Gegevens buiten het SUWI-domein gebruiken
UWV geeft aan dat voor proactieve dienstverlening ook gegevens van andere organisaties nodig kunnen zijn. BKWI kan nieuwe bronnen ontsluiten wanneer daarvoor een wettelijke grondslag bestaat.
Een burgervoorziening kan gegevens uit verschillende publieke en private bronnen aan de kant van de burger samenbrengen. UWV ontvangt vervolgens alleen de gegevens of bewijzen die voor een concrete regeling noodzakelijk zijn.
Hierdoor hoeft niet voor iedere nieuwe regeling een volledige structurele koppeling tussen UWV en een andere bronorganisatie te worden gebouwd.
3.Een alternatief voor een centraal digitaal loket
UWV ziet voor BKWI een centrale rol als gegevensleverancier aan digitale loketten. Daarvoor moeten alle benodigde gegevens beschikbaar zijn en aanspraken automatisch kunnen worden bepaald.
PUB kan die automatische beoordeling uitvoeren binnen een onafhankelijke burgervoorziening. De voorziening kan gegevens ophalen, rechten berekenen en aanvragen of vervolgstappen voorbereiden.
Daarmee blijft BKWI mogelijk een gegevensbron, maar hoeft het niet de plaats te zijn waar alle gegevens en berekeningen centraal samenkomen.
De UWV-bijlage laat bij de IOW zien dat automatisch een digitale aanvraag kan worden klaargezet, terwijl iemand voor een papieren aanvraag eerst zelf het klantcontactcentrum moet bellen. Een burgervoorziening kan ook deze mensen proactief benaderen, bijvoorbeeld per brief, telefonisch of persoonlijk, en het aanvraagproces als intermediair voor hen organiseren.
4.Gecombineerde aanvraag WW en Toeslagenwet
UWV noemt de gecombineerde aanvraag voor WW en een aanvulling op grond van de Toeslagenwet als een bestaand knelpunt.
De burgervoorziening kan bij een aanvraag voor WW direct beoordelen of iemand mogelijk ook recht heeft op een aanvulling. Dezelfde gegevens kunnen voor beide regelingen worden gebruikt.
De voorziening kan vervolgens beide aanvragen gezamenlijk voorbereiden en indienen. Waar dat juridisch mogelijk wordt gemaakt, kan zij ook het proces van toekenning en uitbetaling direct in gang zetten.
5.Proactief handelen bij overgangen tussen regelingen
Veel voorbeelden uit de UWV-inventarisatie gaan over momenten waarop de situatie van iemand verandert. Het gaat onder meer om de overgang van WW naar de Toeslagenwet, Ziektewet, IOW of bijstand, van Ziektewet naar WIA en om herleving van WW na WAZO-verlof, ziekte, faillissement, afwijzing van WIA of detentie.
Juist bij deze overgangen bestaat het risico dat iemand een recht mist, te laat een aanvraag doet of opnieuw dezelfde gegevens moet aanleveren.
De burgervoorziening kan een relevante gebeurtenis gebruiken om opnieuw te beoordelen welke rechten en vervolgstappen van toepassing zijn. Zij kan regelingen van verschillende organisaties in samenhang bekijken, de burger informeren en de volgende aanvraag of toekenning voorbereiden.
Daarmee wordt dienstverlening niet meer uitsluitend per afzonderlijke regeling georganiseerd, maar rondom de veranderende situatie van de persoon.
6.Automatisch bepalen van aanspraken
UWV stelt dat digitale ondersteuning alleen goed kan werken wanneer aanspraken automatisch kunnen worden bepaald.
Binnen PUB kunnen open en controleerbare rekenregels worden gebruikt om mogelijke rechten automatisch vast te stellen. De berekening vindt plaats aan de kant van de burger, terwijl UWV alleen ontvangt wat voor de uitvoering en het formele besluit nodig is.
Dit maakt automatische beoordeling mogelijk zonder dat UWV voor iedere berekening alle gecombineerde gegevens hoeft te bewaren.
7.Nadelige samenloop en terugvorderingen voorkomen
UWV wil niet alleen mogelijke rechten signaleren. In de bijlage wordt ook genoemd dat mensen tijdig moeten worden gewezen op wijzigingen die zij bij Dienst Toeslagen moeten doorgeven, dat de gevolgen van nabetalingen beter moeten worden ingeschat en dat vooraf kan worden beoordeeld of bijvoorbeeld de loonheffingskorting gunstig is.
De burgervoorziening kan verschillende regelingen en inkomenscomponenten gezamenlijk beoordelen. Daardoor kan vooraf zichtbaar worden wat een aanvraag, nabetaling of wijziging betekent voor toeslagen, belasting, andere uitkeringen en het totale besteedbare inkomen.
Proactieve dienstverlening helpt dan niet alleen om meer rechten te gebruiken, maar ook om fouten, onverwachte terugvorderingen en ongunstige keuzes te voorkomen.
8.Een andere inrichting van de opt-out
UWV ziet veel mogelijke varianten voor de opt-out, bijvoorbeeld per regeling of algemeen, centraal of per uitvoeringsorganisatie en voor of na het eerste contact.
Een burgervoorziening kan voorkeuren van de burger centraal beheren. Iemand kan bijvoorbeeld aangeven:
- voor welke regelingen signalering gewenst is;
- via welk kanaal contact mag plaatsvinden;
- welke gegevens mogen worden gebruikt;
- welke organisatie informatie mag ontvangen.
Dit kan de noodzaak van afzonderlijke opt-outregistraties bij iedere uitvoeringsorganisatie verminderen. Voor mensen die niet digitaal kunnen of willen handelen, kan de burgervoorziening deze voorkeuren per brief, telefonisch of persoonlijk vastleggen.
9.Publieke waarden technisch ondersteunen
UWV onderschrijft de publieke waarden uit het wetsvoorstel en verbindt deze aan de eigen Menselijke Maat-Monitor.
PUB kan verschillende publieke waarden niet alleen in beleid, maar ook in de inrichting verankeren:
- de burger krijgt inzicht in gebruikte gegevens en berekeningen;
- alleen noodzakelijke gegevens worden gedeeld;
- gegevens voor dienstverlening komen niet automatisch beschikbaar voor toezicht of handhaving;
- berekeningen kunnen met open regels controleerbaar worden gemaakt;
- de dienstverlening blijft beschikbaar voor mensen die niet digitaal kunnen of willen handelen.
10.Gegevens van private partijen en betalingsonmacht
UWV merkt op dat gegevensuitwisseling met private partijen momenteel niet mogelijk is. Ook noemt UWV het opvragen van gegevens bij derden bij betalingsonmacht en faillissementen als bestaand knelpunt.
Een burgervoorziening kan een route bieden waarbij een burger, werkgever, curator of andere betrokken partij gericht bewijs aanlevert. UWV hoeft dan geen brede toegang tot de administratie van die partij te krijgen.
PUB lost een ontbrekende wettelijke bevoegdheid niet automatisch op. Het kan wel helpen om gegevens doelgericht en met minder structurele koppelingen te verzamelen en te delen.
11.Wat de eigen bijlage van het UWV laat zien
Bij de uitvoeringstoets voegde het UWV een illustratieve bijlage met tien pagina's die tientallen concrete vormen van proactieve dienstverlening beschrijven. Per vorm noteert het UWV wat het wil doen en welke gegevens daarvoor nodig zijn, waaronder gegevens die het UWV zelf niet heeft, zoals leefvorm- en partnergegevens en gegevens van de Belastingdienst.
Die bijlage onderbouwt de burgergerichte variant. Het overgrote deel van de vormen is precies wat een burgervoorziening doet: een mogelijk recht opsporen, de burger erover informeren en helpen bij de aanvraag. De gegevens die het UWV mist, komen in de PUB-variant aan de kant van de burger samen, met toestemming van de burger en met een opt-out vooraf die het UWV zelf al noodzakelijk noemt.
Ook de belemmeringen die het UWV telkens noteert, zoals dat iets "in de praktijk niet mag" of dat "een grondslag ontbreekt om gegevens zonder toestemming te hergebruiken", kunnen in de PUB-variant kleiner worden doordat de burger zelf regie voert. De burgergerichte inrichting kan de noodzaak van rechtstreekse gegevensuitwisseling tussen organisaties verkleinen. Toestemming, machtiging of vertegenwoordiging kan gerichte gegevensdeling ondersteunen, maar vervangt niet in alle gevallen een wettelijke grondslag: voor het ontsluiten van bronnen, het verwerken van burgerservicenummer- of medische gegevens en formele besluitvorming kunnen aanvullende wettelijke taken en bevoegdheden nodig blijven.
De inventarisatie van het UWV laat vooral zien dat veel gewenste dienstverlening over afzonderlijke regelingen en organisaties heen loopt. Juist daarvoor biedt PUB een samenhangende inrichting aan de kant van de burger.
Een doorloop van alle vormen uit de bijlage, met per vorm of en hoe PUB kan bijdragen, is apart uitgewerkt.
PUB in relatie tot het wetsvoorstel
De aandachtspunten van het UWV sluiten aan op een bredere vraag: hoe geven we proactieve dienstverlening vorm, en waar brengen we de gegevens samen die daarvoor nodig zijn? Op een aparte pagina is uitgewerkt hoe de burgergerichte variant van PUB zich verhoudt tot het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening, aan de hand van dertien punten ter afweging.
Het wetsvoorstel Proactieve dienstverlening en een aanvullende variant Lees verder over hoe PUB zich verhoudt tot het wetsvoorstel, in dertien punten.